BDO: fiscus hield datakluis herhaaldelijk uit zicht onderzoekscommissies

In april kwam bij de Belastingdienst plots een ‘kluis’ met 64 miljoen documenten boven water.
Die bevatte onder meer informatie die gebruikt had kunnen worden in het parlementaire onderzoek naar de toeslagenaffaire.
De datakluis bleek in 2019 te zijn opgezet om achterstanden in de informatiehuishouding weg te werken en te voldoen aan privacy- en archiefwetgeving.

Het was al dan niet opzettelijk een haastklus waarbij veel bestanden zonder structuur of ordening op een afgeschermde schijf werden gezet.
Doorzoeken van de informatie was dus bijna niet te doen, zo wist de Belastingdienst al meteen.
De kluis is bij eerdere informatieverzoeken over de toeslagenaffaire en de fraudeaanpak niet meegenomen.

BDO werd ingeschakeld om te onderzoeken hoe het kon dat de datakluis uit zicht werd gehouden en is deze maand met een rapport gekomen.
De conclusie is in elk geval dat de 64 miljoen bestanden ten onrechte achter zijn gehouden.
Bovendien is het niet zo dat de kluis toevallig was ontdekt, zoals Financiën-staatssecretarissen Eerenberg en Palmen eerder verklaarden.

BDO maakte aan de hand van 29 interviews met betrokkenen een reconstructie.
De Belastingdienst kampte met aanzienlijke achterstanden in het opschonen, archiveren en vernietigen van gegevens en dat schuurde met privacywet AVG.

“Deze situatie hield verband met de omvang en versnippering van ongestructureerde data, met name op netwerkschijven (Q-schijf), in combinatie met het ontbreken van eenduidige processen voor gegevensbeheer.
De inrichting van de datakluis werd geplaatst in de context van de implementatie van de AVG en de daarmee samenhangende verplichtingen rond gegevensbescherming, alsmede de verplichtingen voortvloeiend uit de Archiefwet.”

Met de datakluis wilde de fiscus volgens BDO de toegang tot verouderde en mogelijk niet (meer) rechtmatig verwerkte gegevens beperken en voorkomen dat gegevens onterecht zouden worden vernietigd voordat beoordeling op archiefwaardigheid had plaatsgevonden.
De data is in een kluis ‘gedumpt’ met het idee dat er later nog wel een meer zorgvuldige archivering of vernietiging zou plaatsvinden.

De vulling van de datakluis vond plaats door geautomatiseerde verplaatsing van bestanden vanuit samenwerkingsgebieden (de Q-schijf).
De selectie van bestanden was gebaseerd op generieke criteria, zoals mutatiedatum of ouderdom, en niet op inhoudelijke beoordeling per bestand of dossier, concludeert BDO.
Niemand wist welke bestanden er precies in de kluis zaten.
“Wel beschikt de datakluis over uitgebreide loggingfunctionaliteit waarin de herkomst van bestanden en terugplaatsverzoeken zijn gelogd.”

Nadat de kluis was gevuld, is er maar beperkt geschoond en gearchiveerd.
“Hoewel van directies werd verwacht dat zij plannen van aanpak zouden opstellen voor het beoordelen en opschonen van hun data, blijkt dat deze plannen niet in alle gevallen zijn opgesteld of uitgevoerd.

Struikelblok daarbij was dat die directies eigenlijk niet eens wisten wat er in de kluis zat, laat staan van welke afdeling gegevens afkomstig waren.

“Dit werd bemoeilijkt door de wijze waarop data uit verschillende samenwerkingsgebieden was samengevoegd, organisatorische wijzigingen, waaronder de ontvlechting van de Belastingdienst, Douane en Toeslagen en het ontbreken van consistente toewijzing van datasets aan specifieke directies.”

De datakluis behoorde na de inrichting in 2019 niet meer tot de informatiehuishouding van Financiën. “De datakluis werd niet structureel betrokken bij processen voor archivering, ordening of reguliere informatieverstrekking, en werd in de praktijk voornamelijk benaderd in specifieke gevallen en op verzoek.”

Bij de uitvoering van informatieverzoeken in het kader van de Parlementaire Enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening (PEFD) is de kluis niet in beeld gekomen.
De informatieverzoeken werden uitgevoerd met een vooraf opgestelde zoekstrategie.

“Uit de beschikbare informatie blijkt dat de datakluis als afzonderlijke opslagomgeving geen expliciet onderdeel uitmaakte van deze zoekstrategieën.
Dit had onder meer te maken met de wijze waarop de datakluis technisch was ingericht en de afwezigheid van functionaliteit om de gehele omgeving integraal te doorzoeken.”

Maar bij de fiscus is wél meerdere keren gevraagd of de datakluis werd betrokken bij de uitvoering van de PEFD-uitvraag, aldus BDO.
“Uit de beschikbare stukken blijkt dat deze vragen in de relevante documenten worden vastgelegd, waarbij in sommige gevallen wordt aangegeven dat deze vragen nader zouden worden besproken of uitgezet binnen de organisatie.
In de beschikbare documentatie is niet aangetroffen dat deze vragen zijn beantwoord, noch dat zij hebben geleid tot een structurele aanpassing van de gehanteerde zoekstrategie.”

De zoekstrategie bij de PFED was gericht op het zoeken naar specifieke bestandstypen.
De documenten in de datakluis waren niet zichtbaar in een mappenstructuur, maar alleen benaderbaar via html-verwijzingsbestanden.
“Uit interviews volgt dat deze html-bestanden niet zijn betrokken in de zoekslagen.”

Toen Financiën in 2020 aangifte deed tegen de Belastingdienst vanwege misdrijven in de toeslagenaffaire, is een veiligstelactie uitgevoerd.
Daarbij zijn onder meer de persoonlijke mailboxen, persoonlijke netwerkschijven (N-schijven) en samenwerkingsgebieden (Q-schijven) waartoe de betrokken medewerkers toegang hadden, verzameld en opgeslagen.

“Na afronding van het veiligstelproces zijn geen vervolgacties op de verzamelde gegevens vastgesteld. De informatie is opgeslagen in een afgeschermde omgeving.”
Maar die informatie is niet betrokken in latere onderzoeken.

Met het achterhouden van informatie zijn de Grondwet en de Wet op de parlementaire enquête overtreden.

De staatssecretarissen vinden dat er geen aanwijzingen zijn dat de datakluis met opzet buiten beschouwing is gebleven bij herhaalde informatieverzoeken.
“Maar in de datakluis blijken nu zelfs de onbewerkte, historische brondata te zitten van de discriminerende selectiecriteria die de Belastingdienst gebruikte.

Deze data werden zonder wettelijke basis, dus illegaal, gedeeld met andere overheidsinstanties en particuliere organisaties, zoals banken”, concludeert dagblad Trouw.

De kluis bevat onderlinge communicatie over Caf-zaken (Combiteam Aanpak Facilitators).
In deze zaken werden groepen ouders collectief als fraudeur aangepakt, zonder individuele toetsing.
Zij kregen het label fraudeur opgeplakt puur op basis van hun nationaliteit, geloof of postcode.

Vorige week is een externe commissie ingesteld die de betrokken documenten mag inzien en beoordelen.

Off-topic: Inter, 22 berichten. Heel veel informatie en speurwerk. Hoe post je dat zo snel?
Ik moet me eerst even inlezen in al deze informatie.

Lees het maar rustig door en als je iets niet begrijpt
kan ik misschien wat meer verduidelijken
Zo snel als jij je naam kan veranderen is voor mij ook een vraag

Gedupeerde toeslagenouders en ondernemers hebben aangifte gedaan tegen ambtenaren van het ministerie van Financiën, de Belastingdienst en de Dienst Toeslagen.
Zij vermoeden dat bewijsmateriaal uit de zogenoemde datakluis opzettelijk is achtergehouden of verduisterd, meldt Trouw.

"Datakluis" is een woord dat de hand van spindoctors op Financiën bewijst. Het suggereert dat er kostbare data zijn die extra zorgvuldig worden bewaard. Achter een kluiscode. Zo zeker als de bank.
Maar een bank weet altijd waar de kluis zich in zijn gebouw bevindt en professionele bankiers bewaren en bewaken kluis en kluiscode getrouw. Het is ondenkbaar dat men het bestaan van zijn datakluizen en waar zij zich bevonden vergeten was. Vele ambtenaren moeten er stukken hebben ingezet, die de leiding daar veelvuldig aan hebben herinnerd.

In het geval van Financiën is "datakluis" politieke spin voor "doofpot". Niets minder.

Het is voorts ondenkbaar dat (hoge) ambtenaren bij het voorbereiden van hun verhoren door de Parlementaire Enquêtecommissies niet bemerkt hebben dat (vele) stukken ontbraken. Of hun geheugen is zo slecht dat zij last hebben van ernstige dementie, die ertoe strekt dat zij ogenblikkelijk uit hun functies moeten worden ontheven én nagezocht hoe hoog de schade van fysieke degeneratieve ziekte inmiddels is opgelopen.

Tegelijkertijd is duidelijk dat ambtenaren van Financiën en de bewindslieden de Enquêtecommissie(s) grote hoeveelheden aan stukken hebben onthouden. Stukken die nodig waren bij de voorbereiding van de verhoren en ander onderzoek.

Het beeld is dat van zeer ernstige Obstructie aan de Waarheidsvinding door ambtenaren en bewindslieden van Financiën. In samenwerking met (vrijwel zeker) Sociale Zaken. Dat is strafbaar en betrokkenen hebben zich niet gehouden aan hun ambtseden en de eed afgelegd ten overstaan van de Enquêtecommissie voorafgaand aan hun verhoor. Dat maakt hen onbetrouwbaar. Per geval moet onderzocht worden of zij nog wel in aanmerking komen voor een Verklaring omtrent het Gedrag. En zij zouden onderworpen moeten worden aan een Betrouwbaarheidstoets door DNB. Maar eigenlijk kunnen bewindslieden en ambtenaren onmogelijk gehandhaafd worden binnen een democratische rechtsstaat. Alle reden daarom tot het opzetten van een Waarheidscommissie, waarin politiek en ambtenarij geen zitting hebben. Een Commissie van experts op het gebied van Staatsrecht, digitale structuren en onderzoeksmethoden.

Ik schrijf al geruime tijd dat sanering van Financiën en de Belastingdienst een vóórvereiste is voor herstel van vertrouwen in politiek, ambtenarij, bestuur, democratie en rechtsstaat. Feiten en gebeurtenissen wijzen dat keer-op-keer uit.

Staatsrechtelijk is dit een belangrijk topic, Inter.
DvD

@Inter 20

En zo komen we terecht bij dat andere schandaal rond Financiën en de Fiscus: de Illegale Zwarte Lijsten van de Belastingdienst. DvD

Advocaat Merijn van Leeuwen deed de aangifte op 26 augustus namens de Stichting Herstel Ongekend Onrecht en de Belangenvereniging Gedupeerde Ondernemers.
Het gaat volgens hem om honderden ouders en ondernemers.

De gedupeerden vermoeden dat informatie is achtergehouden die relevant had kunnen zijn voor onderzoek naar het toeslagenschandaal.
Ook mkb’ers zijn bij de aangifte betrokken.

Verschillende ondernemers vermoeden dat informatie ontbreekt over faillissementen die zij in verband brengen met het toeslagenschandaal.
De gedupeerden willen dat onafhankelijk onderzoek wordt gedaan naar de gang van zaken rond de datakluis.

In april werd bekend dat bij de Belastingdienst een afgesloten bewaaromgeving met ten minste 64 miljoen ongesorteerde bestanden opnieuw in beeld was gekomen.
De informatie uit deze datakluis was niet doorzocht bij belangrijke informatieleveringen voor onder meer de Parlementaire Enquête Fraudebeleid en Dienstverlening en het Parlementaire Onderzoek Kinderopvangtoeslag.

Eind 2025 werd bevestigd dat documenten niet aan de parlementaire enquête waren geleverd terwijl dat wel had gemoeten.

Hebben anders de algemene rekenkamer en de auditdienst rijk niet akelig gefaald met hun 'controles' bij de belastingdienst?

Het antwoord is een keihard ja, ze hebben akelig gefaald.

Uit een latere analyse bleek dat een groot deel van de 64 miljoen bestanden voortkwam uit het technische proces waarmee de datakluis was gevuld.
Er waren ongeveer 20 miljoen inhoudelijke bestanden aangetroffen.

AV schreef in augustus dat staatssecretarissen Eelco Eerenberg en Sandra Palmen erkenden dat de Tweede Kamer eerder over de datakluis had moeten worden geïnformeerd.
Zij stelden dat er geen aanwijzingen waren dat informatie bewust was achtergehouden om de Kamer of belastingplichtigen te benadelen.

@Snorrie ik ben uitgelezen en ga er morgen eens rustig voor zitten

Debat donderdag
De Tweede Kamer debatteert donderdag 10 september over de datakluis. Op de agenda staan onder meer de ontdekking van de bestanden, het externe onderzoek en de verdere aanpak van de datakluis.

Zo uitgelezen dat je je reacties niet eens meer bij het juiste topic kan zetten.

Een corrupt landje.

@Inter 35

Als dit waar is, - op zich is er geen reden verklaringen van Financiën en de Belastingdienst aannemelijk te achten als zij het bestaan van doofpotten en Obstructie aan de Waarheidsvinding moeten verhullen- , is het eerst aangewezene dat die 44 miljoen andere bestanden etiketjes waren om aan te geven wat er in de apart gezetten bestanden stond en waar ze vandaan kwamen en in de toekomst konden worden terug gezet.
Dan bewijzen die 44 miljoen andere bestandjes vooral dat Financiën, Belastingdienst en Sociale Zaken ze hadden kunnen overhandigen aan de twee Enquêtecommissies, zoals hun wettelijke plicht was.

Ook deze politiek-ambtelijke spin maakt de zaak niet beter.
DvD