Wanneer is een file eigenlijk een file? En waarom elke bron iets anders zegt

Op de radio is het "langzaam rijdend verkeer op de A12", in de navigatie een rode streep en op de kaart van Rijkswaterstaat soms helemaal niets. Wie elke dag in de spits rijdt, kent het: drie bronnen, drie verhalen over dezelfde weg. Dat komt niet doordat een van hen liegt, maar doordat ze elk iets anders meten.

Wanneer is het officieel file?

Rijkswaterstaat hanteert een vaste definitie. Verkeer telt als file als het over minstens twee kilometer nergens harder rijdt dan 50 kilometer per uur. Binnen die definitie zijn er drie soorten. Bij langzaam rijdend verkeer gaat het nergens sneller dan 50, maar meestal wel sneller dan 25. Bij stilstaand verkeer rijdt het bijna overal onder de 25 kilometer per uur. En langzaam rijdend tot stilstaand verkeer is een langere file waarin stukken helemaal vaststaan.

Die twee kilometer is belangrijk. Een kilometer remmen voor een samenvoeging is volgens deze definitie geen file, hoe vervelend het ook voelt. Daarom kan het in je beleving vaststaan terwijl er officieel niets aan de hand is.

Waarom je niet overal dezelfde file ziet

Rijkswaterstaat beheert de meeste snelwegen en een deel van de N-wegen. De rest van het wegennet ligt bij provincies, gemeenten en waterschappen. De verkeerskaart van Rijkswaterstaat toont daarom alleen de rijkswegen. Een file op een provinciale weg zie je daar niet, ook al staat hij er wel.

Het Nationaal Dataportaal Wegverkeer, NDW, verzamelt de gegevens van al die beheerders. Op de snelwegen komen de meeste filemeldingen uit de verkeerscentrales van Rijkswaterstaat. Op N-wegen werkt het anders: daar knipt NDW de weg op in stukjes van ongeveer vijftig meter en kijkt elke minuut naar de gemiddelde snelheid, die uit navigatie-apps komt. Rijdt het verkeer op een stuk meer dan drie keer zo traag als normaal, dan geldt dat stuk als vertraagd. Komt er voor een file een half uur lang geen nieuwe melding binnen, dan sluit NDW hem af, zodat een vergeten melding niet eindeloos blijft staan.

Navigatie-apps doen weer iets anders. Ze rekenen vooral met de snelheid van hun eigen gebruikers. Daardoor zien ze een opstopping soms eerder dan de officiële bronnen, maar ze kleuren ook een stuk rood dat volgens de definitie nooit een file wordt.

Filezwaarte: lengte keer tijd

Hoe erg een spits is, drukken Rijkswaterstaat en de ANWB niet uit in het aantal files, maar in filezwaarte: de lengte van een file vermenigvuldigd met hoe lang hij staat. Tien kilometer file die een uur blijft staan, telt zwaarder dan twintig kilometer die na tien minuten is opgelost. Op onze eigen pagina met de actuele files in Nederland zie je de totale filezwaarte en de langste files per weg, rechtstreeks uit de open data van NDW.

Wat ze in de verkeerscentrale doen

Vanuit regionale verkeerscentrales kan Rijkswaterstaat de doorstroming bijsturen. Verkeersleiders zetten een lagere maximumsnelheid op de matrixborden om een schokgolf te dempen, openen spitsstroken en zetten toeritdoseringen aan. Dat laatste voelt als vertraging, want je mag één voor één de snelweg op, maar het voorkomt dat de snelweg zelf dichtslibt.

Wie bij een afgesloten snelweg borden ziet met een U en een nummer, rijdt een vaste uitwijkroute. Rijkswaterstaat is daar eerlijk over: die route duurt langer. Ook met de dagelijkse file is de snelweg sneller. De U-route is alleen bedoeld voor als de snelweg echt dicht is.

En over de grens?

In Vlaanderen houdt het Verkeerscentrum Vlaanderen de files bij, met een kaart in drie kleuren: groen voor vlot verkeer, geel voor vertraagd en rood voor stilstaand. De filebarometer vergelijkt de totale filelengte met dezelfde dag van de week in voorgaande jaren. Een drukke maandagochtend is daar dus pas "zwaar" als hij zwaarder is dan andere maandagochtenden.

Wie wil weten hoe die bronnen zich tot elkaar verhouden, vindt een heldere uitleg bij de Nederlandse app BlitzBuddy, die de live files uit NDW en het Verkeerscentrum Vlaanderen in één kaart zet: wat telt als file en waar je de files van nu ziet, met per bron wat die wel en niet laat zien. In de app zelf zie je bij een Nederlandse file de lengte, de vertraging en de hectometerpaal; voor Vlaanderen de lengte en de kilometerpaal, omdat het Verkeerscentrum geen vertraging publiceert.

De rode streep in je navigatie, de melding op de radio en de lege kaart van Rijkswaterstaat kunnen dus alle drie gelijk hebben. Ze kijken alleen naar een ander stuk van dezelfde weg.