De partner die je niets hoeft uit te leggen

Er is een moment dat bijna iedere Turkse Nederlander kent van het daten. Je zit tegenover iemand, het loopt eigenlijk best goed, en dan komt de vraag. Waarom je moeder er iets over te zeggen heeft. Waarom je tijdens de ramadan niet meedrinkt, of juist wel. Wat je nou precies bedoelt met "serieus".

Je legt het uit. Vriendelijk, geduldig, want de ander vraagt het niet verkeerd bedoeld. En ergens tijdens dat uitleggen kantelt de avond van een date naar een cursus.

Dat is de vermoeidheid waar het bij Turkse singles vaak over gaat, en zelden in die woorden. Het gaat niet om afwijzing. Het gaat om het onophoudelijke vertalen van jezelf.

Het gesprek dat je liever niet voert

De grote datingapps zijn gebouwd voor een enorme, ongesorteerde massa. Dat is precies hun kracht en precies het probleem. Je swipet door honderden mensen van wie er misschien twee begrijpen waarom je je vader nog even belt voordat je iets beslist, en waarom dat geen zwakte is maar gewoon hoe het gaat.

De rest is niet vijandig. De rest is nieuwsgierig, en dat is uitputtender dan je denkt.

Turkse Nederlanders die dit een tijdje volhouden, ontwikkelen een soort routine. Ze weten na drie berichten al of ze het gesprek over familie moeten gaan voeren. Ze leren welke woorden ze beter niet gebruiken, omdat er dan vragen komen waar ze geen zin in hebben. Sommigen verzwijgen dingen. Anderen zetten het juist zwaar aan, als een filter, om er meteen vanaf te zijn.

Dat is geen daten meer. Dat is portierswerk aan je eigen deur.

De blik uit Turkije: "Almancı"

En dan is er de andere kant, die in Nederland veel minder wordt besproken.

Wie in Turkije een partner zoekt uit de diaspora, kijkt met een gemengd oog. Er bestaat een woord voor: Almancı. Letterlijk "Duitser", maar het wordt gebruikt voor iedereen die in West-Europa is opgegroeid, ongeacht het land. Het is niet altijd een scheldwoord. Het is wel altijd een label.

Aan dat label hangen aannames. Dat je rijker bent dan je bent. Dat je Turks spreekt als een toerist. Dat je in de zomer komt showen met een auto en in september weer verdwijnt. Dat je de taal wel spreekt maar de codes niet meer kent.

Omgekeerd bestaat het spiegelbeeld net zo goed. In de diaspora leeft het idee dat iemand uit Turkije misschien vooral een verblijfsvergunning zoekt. Dat er een berekening onder het gevoel zit.

Beide beelden zijn soms waar en meestal niet. Maar ze zitten in de kamer, ook als niemand ze uitspreekt. Twee mensen die dezelfde taal spreken en toch de hele tijd bezig zijn met de vraag of de ander het meent.

In welke taal wil je thuis zijn?

De tweede en derde generatie leeft standaard in twee registers. Turks aan de keukentafel, Nederlands op het werk. Turks met je oma, Nederlands in je hoofd als je rekent. Voor de meesten is dat geen conflict, gewoon de dag.

Maar bij het kiezen van een partner wordt het ineens een vraag met gevolgen. Want in welke taal wil je ruzie maken? In welke taal wil je later je kind troosten? Welke taal spreekt je schoonmoeder aan tafel, en welke taal spreek jij dan terug?

Dat klinkt zwaar voor een eerste date, en dat is het ook. Daarom stelt bijna niemand die vraag hardop. Mensen zoeken in plaats daarvan naar iemand bij wie het antwoord vanzelf lijkt te kloppen. Iemand die op dezelfde manier tussen twee talen leeft, met dezelfde gaten en dezelfde grapjes.

Een Turkse Nederlander en een Turkse Belg begrijpen elkaar op dat punt vaak sneller dan een Turkse Nederlander en iemand uit Istanbul. De diaspora is een eigen plek geworden, met een eigen accent, ergens tussen de landen in.

"Serieus" is geen ouderwets woord

Het derde ding waar het misgaat, is de bedoeling.

Veel Turkse singles zoeken expliciet iets wat duurt. Niet uit preutsheid, en ook niet omdat de familie het oplegt, al wordt dat er vaak van gemaakt. Gewoon omdat dat is wat ze zoeken. Ze zeggen het er ook bij.

Alleen zijn de grote apps ontworpen voor het tegenovergestelde. Ze zijn geoptimaliseerd op tempo: veel profielen, snelle beslissingen, korte gesprekken. Wie daar "ik zoek iets serieus" in zijn profiel zet, wordt behandeld alsof hij te veel vraagt, of te snel gaat, of niet snapt hoe het spel werkt.

Hij snapt het spel prima. Hij wil alleen een ander spel.

Dat verschil in bedoeling is geen detail. Het bepaalt hoe je een profiel leest, wat je van een eerste bericht verwacht, en hoe je het opvat als iemand na twee dagen niet meer reageert. Twee mensen kunnen op dezelfde app zitten en toch in twee verschillende werelden bezig zijn.

Kleine apps, scherpe bocht

De laatste jaren zijn er daarom platforms bijgekomen die het bewust kleiner houden. Niet omdat ze met de grote spelers willen concurreren op aantallen, maar omdat ze denken dat het aantal juist het probleem is.

De Turkse app Lokum is daar een voorbeeld van: gericht op Turken in Turkije en in de diaspora, in vijf talen, met de aanname dat de mensen die er zitten geen introductiecursus van elkaar nodig hebben. Of zulke platforms het redden, hangt van iets af wat ze zelf maar half in de hand hebben, namelijk of er genoeg mensen komen om een echte keuze te hebben. Een datingapp met een prachtig idee en een lege stad is geen datingapp.

Toch zegt hun bestaan iets. De mensen die zich hier aanmelden, doen dat niet omdat ze geen andere apps kunnen vinden. Ze hebben die apps allemaal al geprobeerd.

Wat er eigenlijk gezocht wordt

Als je met genoeg Turkse dertigers praat over daten, valt op dat bijna niemand het over uiterlijk heeft.

Ze hebben het over rust. Over iemand bij wie het niet uitgelegd hoeft te worden dat je in de zomer drie weken weg bent, en waarheen, en waarom je dan langs vier ooms moet. Over iemand die snapt waarom je moeder belt op een moment dat een Nederlandse vriendin ongemakkelijk zou vinden. Over niet steeds hoeven kiezen tussen twee versies van jezelf, waarvan de ene het altijd moet afleggen.

Dat is geen romantisch ideaal. Dat is gewoon lager onderhoud.

En misschien is dat het eerlijkste wat je over deze zoektocht kunt zeggen. Het gaat niet om iemand vinden die hetzelfde is. Het gaat om iemand vinden bij wie het gesprek meteen bij het tweede hoofdstuk mag beginnen.