Drie minuten en dan beslissen: speeddaten is terug, nu op je telefoon

In 1998 zette een rabbijn in Beverly Hills een groep vrijgezellen aan kleine tafels, gaf ze een paar minuten per gesprek en liet een bel luiden. Yaacov Deyo wilde dat Joodse singles elkaar sneller zouden vinden dan op feestjes waar niemand iets durfde te vragen. Het idee heette speed dating en het verspreidde zich binnen een paar jaar over de wereld, tot in de buurthuizen van Rotterdam en de kroegen van Utrecht.

Daarna kwamen de apps, en die leken het klusje te hebben overgenomen. Toch duikt het oude format nu weer op, in een nieuwe vorm: niet in een zaaltje, maar op je telefoon, met een klok die meeloopt.

Waarom de stapel niet werkt

Wie in Nederland een datingapp opent, krijgt een stapel. Foto's, een paar regels tekst, links of rechts. Het is efficiënt op papier en uitputtend in de praktijk. Amerikaans onderzoek van Pew Research Center uit 2023 laat zien dat drie op de tien volwassenen ooit een datingapp gebruikten; in een eerdere peiling van hetzelfde instituut zei bijna de helft van de gebruikers dat het vooral frustratie opleverde. Niet omdat er te weinig mensen zijn, maar omdat er te veel mensen zijn met wie je nooit een woord wisselt.

Dat zit in het ontwerp. Een stapel beloont snel oordelen op een foto. Psychologen Janine Willis en Alexander Todorov toonden in 2006 aan dat mensen na een tiende van een seconde al een oordeel over een gezicht klaar hebben, en dat langer kijken dat oordeel nauwelijks verandert. Een swipe-app doet precies dat, duizend keer per avond. Wat er niet in zit, is het moment waarop iemand iets zegt en je denkt: dat had ik niet verwacht.

Wat drie minuten doen

Het klassieke speeddaten had dat moment wel. Onderzoekers van Columbia University, onder wie Raymond Fisman en Sheena Iyengar, organiseerden begin jaren 2000 speeddate-avonden om te bestuderen hoe mensen kiezen. De gesprekken duurden vier minuten. Lang genoeg voor twee echte vragen en één verrassing, te kort om een rol te spelen.

Later onderzoek van Paul Eastwick en Eli Finkel voegde daar iets ongemakkelijks aan toe: wat mensen vooraf zeggen belangrijk te vinden in een partner, voorspelt slecht op wie ze in zo'n kort gesprek daadwerkelijk vallen. De lijst in je hoofd en de persoon aan tafel zijn twee verschillende dingen. Een profiel is die lijst. Een gesprek is die persoon.

Het format komt terug, op de telefoon

Het is dus geen toeval dat er apps verschijnen die het gesprek weer vooraan zetten. De Nederlandse app Hej doet het letterlijk met een klok: je tikt op start, de app koppelt je aan één geverifieerd persoon in de buurt, en je hebt drie minuten om te praten. Willen jullie allebei verder, dan blijft het gesprek open. Zegt een van de twee nee, dan verdwijnt het gesprek voor allebei. Er is geen stapel, geen lijst met matches die nooit antwoorden, en geen archief van halve gesprekken.

Wie het oude zaaltje kent, herkent het meteen: speeddaten, maar dan zonder de bel, de naamstickers en de reis naar een café aan de andere kant van de stad. De verificatie is de deur: voordat iemand een eerste ronde kan starten, controleert de app met een korte live gezichtscheck of de persoon achter het profiel echt is. Het is dezelfde afspraak als bij de rabbijn in 1998, alleen nu afgedwongen door software. Iedereen in de zaal is wie hij zegt dat hij is, en iedereen heeft dezelfde drie minuten.

Wat dit wel en niet oplost

Een tijdklok maakt niemand charmanter. Wie moeite heeft met kleine gesprekken, heeft dat ook in drie minuten. En een app die alleen gesprekken telt, kan niet verhullen dat daten ook gewoon geluk is: de juiste persoon moet op hetzelfde moment op start drukken.

Wat het format wel doet, is de volgorde omdraaien. Eerst praten, dan oordelen. Dat klinkt klein, maar het is precies het onderdeel dat de grote apps eruit hebben gehaald. Het Amerikaanse onderzoek naar hoe stellen elkaar ontmoeten, van socioloog Michael Rosenfeld van Stanford, laat zien dat online ontmoeten sinds 2013 de meest gebruikte route is geworden. De vraag is dus niet meer óf mensen elkaar via een scherm vinden, maar wat er op dat scherm gebeurt voordat ze elkaar zien.

Voor wie de stapel zat is, is dat een aantrekkelijk antwoord: minder mensen, meer gesprek, en een klok die je dwingt om binnen drie minuten iets echts te vragen. Deyo had er in 1998 een bel voor nodig. Nu is het een tikje op start.